Tâm sự chuyện Tết: Những điều kiêng kị và kinh nghiệm "xương máu" cúng ông Công ông Táo ở miền Bắc
Hê's lô anh em! Lại là mình đây.
Thế là chỉ còn vài ngày nữa thôi là chúng ta chính thức bước vào cái Tết Nguyên Đán rồi. Nhanh thật đấy, cảm giác như mới hôm qua còn đang ngồi tính mục tiêu cho năm mới, thế mà giờ đã chuẩn bị dọn nhà "sấp mặt" để đón giao thừa rồi. Mọi người đã sắm sửa được gì chưa? Đào, quất đã về đến sân chưa nhỉ?
Hôm nay, tạm gác lại mấy chuyện công việc đau đầu, mình muốn ngồi xuống tâm sự mỏng với anh em một chút về chủ đề Tết cổ truyền, đặc biệt là ở miền Bắc mình. Bài viết này không có giáo trình cao siêu gì đâu, toàn là những trải nghiệm thực tế, những bài học "nhớ đời" của bản thân mình và cả những điều các cụ dặn dò mà mình nghĩ anh em nên biết để có một cái Tết trọn vẹn, may mắn.
Pha một ấm trà nóng, ngồi xuống đây chém gió cùng mình nhé!
1. Ngày 23 tháng Chạp - Khởi động nút "Start" cho Tết
Ở miền Bắc, không khí Tết thực sự bắt đầu từ ngày 23 tháng Chạp - ngày cúng ông Công ông Táo. Dù bận rộn đến đâu, người lớn trẻ con gì cũng đều nôn nao cái ngày này. Người xưa quan niệm rằng đây là ngày Táo Quân cưỡi cá chép bay về trời để báo cáo với Ngọc Hoàng mọi việc tốt xấu của gia chủ trong suốt một năm qua.
Nói vui một chút thì đây giống như ngày "tổng kết KPI" cuối năm của gia đình mình gửi lên cấp trên vậy. Thế nên, việc chuẩn bị lễ cúng này cực kỳ quan trọng, làm sao để các Táo "mát mặt", nói tốt cho mình thì năm mới mới hanh thông được.
Kinh nghiệm chuẩn bị mâm cỗ "chuẩn chỉ"
Ngày xưa mình cứ nghĩ đơn giản, bố mẹ bảo gì làm nấy. Nhưng lớn rồi mới thấy, để có một mâm cúng tươm tất cũng lắm công phu. Anh em lưu ý mấy điểm này nhé:
- Mâm cỗ mặn: Thường sẽ có gà luộc (ngậm hoa hồng càng đẹp), đĩa xôi (gấc hoặc đỗ xanh), giò lụa, canh măng miến... Tùy điều kiện từng nhà mà làm to hay nhỏ, nhưng quan trọng nhất là phải sạch sẽ và thành tâm.
- Bộ mũ áo Táo Quân: Cái này ra chợ mua là có ngay, gồm 3 chiếc mũ (2 mũ ông, 1 mũ bà) và 3 bộ quần áo giấy, cùng tiền vàng. Nhớ là sau khi cúng xong, đợi hương tàn thì phải đem hoá (đốt) ngay cùng với bài vị cũ nhé.
- Cá chép: Đây là "phương tiện" đi lại của các cụ. Ở miền Bắc mình, bắt buộc phải là 3 chú cá chép đỏ sống. Tại sao lại là cá sống? Vì sau khi cúng xong, chúng ta sẽ mang thả ra sông hồ, ngụ ý "cá chép hóa rồng".
"Đừng bao giờ mua cá về rồi để quên trong túi bóng buộc chặt nhé anh em. Có năm mình sơ ý, mải dọn nhà, lúc mang cá ra cúng thì mấy "em xe ôm" của Táo Quân đã ngắc ngoải rồi. Năm đó áy náy mãi không thôi."
2. Những điều kiêng kị tuyệt đối (DON'Ts) trong ngày 23 và dịp Tết
Có thờ có thiêng, có kiêng có lành. Sống ở đời, nhất là văn hóa phương Đông mình, có những thứ không giải thích được bằng khoa học nhưng cứ làm theo các cụ thì thấy tâm an hơn hẳn. Đây là danh sách những điều anh em cần tránh, đúc kết từ bao năm ăn Tết của mình:
Chuyện thả cá chép - Đừng làm màu!
Đây là vấn đề nhức nhối năm nào báo đài cũng nói, nhưng mình vẫn phải nhắc lại.
- KHÔNG thả cả túi nilon: Nhiều người tiện tay vứt cả bịch nilon xuống hồ. Làm thế cá không những không sống được mà còn ô nhiễm môi trường. Hãy chịu khó lội xuống mép nước, hoặc đứng thấp xuống, nghiêng túi nhẹ nhàng để cá bơi ra.
- KHÔNG thả từ trên cao: Đừng đứng trên cầu cao 5-7 mét rồi "ném" cá xuống. Cá rơi xuống nước mạnh quá sẽ bị choáng hoặc chết, Táo Quân lấy gì mà đi? Hãy thả nhẹ nhàng, tâm niệm những điều tốt đẹp.
Chuyện kiêng kị ngày đầu năm
Tết miền Bắc lạnh, mưa phùn, nhưng lòng người thì ấm. Để giữ cái không khí ấy, anh em nhớ tránh mấy việc này vào ngày mùng 1, mùng 2:
- Kiêng quét nhà, đổ rác: Người xưa bảo quét nhà ngày mùng 1 là quét hết tài lộc ra khỏi cửa. Nếu nhà bẩn quá thì quét vun gọn vào một góc, đợi qua mùng 3 hẵng đổ đi nhé.
- Kiêng nói lời xui xẻo: Tết nhất gặp nhau thì "chúc mừng năm mới", "phát tài phát lộc". Tuyệt đối tránh mấy từ như "chết", "tiêu rồi", "hỏng", "thất bát". Ai mà lỡ mồm là bị lườm cháy mặt đấy.
- Kiêng làm vỡ bát đĩa: Đổ vỡ đầu năm là điềm báo sự chia ly, không may mắn. Rửa bát, dọn mâm nhớ cẩn thận, nhẹ tay thôi. Nhà nào có trẻ con thì càng phải để ý kỹ.
- Kiêng cho lửa và nước: Lửa tượng trưng cho sự may mắn, ấm áp. Nước tượng trưng cho tài lộc (tiền vào như nước). Đầu năm mà người ta đến xin lửa hay xin nước thì khéo léo từ chối nhé, không là "mất lộc" cả năm đấy.
3. Nên làm gì để cả năm may mắn? (DOs)
Bên cạnh những điều cấm kị, thì cũng có những "thủ thuật" nhỏ giúp anh em kích hoạt sự may mắn cho năm mới. Mấy cái này mình áp dụng mấy năm nay thấy cũng "tín" phết.
- Mua muối đầu năm: "Đầu năm mua muối, cuối năm mua vôi". Sáng mùng 1, thấy cô hàng muối đi qua thì mua một bát đầy có ngọn nhé. Muối mặn tượng trưng cho tình cảm gia đình mặn nồng, xua đuổi tà khí.
- Hái lộc đầu xuân: Đi lễ chùa đêm giao thừa xong, hái một cành lộc nhỏ (nhớ là nhỏ thôi, đừng bẻ cả cây của chùa nhé anh em) mang về cắm lên bàn thờ.
- Mặc đồ màu tươi sáng: Đỏ, vàng, cam... cứ màu nào chói lọi thì mặc. Bỏ qua mấy bộ đồ đen sì hay trắng toát đi. Tết mà, phải rực rỡ lên thì đời mới tươi được.
- Giữ tâm trạng vui vẻ: Cái này quan trọng nhất này. Dù năm cũ có nợ nần, có chia tay người yêu hay công việc không như ý, thì sang năm mới hãy cười lên. Cười nhiều thì may mắn tự nhiên tới.
4. Bài học cá nhân: Đừng để Tết là gánh nặng
Ngày xưa, mình rất sợ Tết. Sợ dọn nhà, sợ bị hỏi "bao giờ lấy vợ", "lương tháng bao nhiêu". Nhưng rồi mình nhận ra, Tết là dịp hiếm hoi để cả nhà quây quần đầy đủ. Bố mẹ thì ngày càng già đi, thời gian mình được ăn cơm Tết với bố mẹ là hữu hạn.
Có một năm, mình mải mê với công việc, đến tận 30 Tết mới mò về nhà, người mệt rũ rượi, nằm ngủ li bì qua cả giao thừa. Sáng mùng 1 dậy thấy bố mẹ lúi húi cúng cơm, tự nhiên thấy sống mũi cay cay. Từ đó, mình tự hứa với lòng, dù bận đến mấy, ngày 23 là phải sắp xếp xong xuôi để về phụ giúp gia đình.
Kinh nghiệm của mình là: Hãy xắn tay áo lên! Đừng chỉ nằm bấm điện thoại. Hãy cùng bố lau bộ bàn ghế (dù nó chạm trổ rồng phượng rất khó lau), cùng mẹ gói cái bánh chưng, hay đơn giản là chạy ra chợ mua bó mùi già về đun nước tắm tất niên. Chính những hành động nhỏ ấy mới tạo nên hương vị của Tết, chứ không phải là mâm cao cỗ đầy đâu.
Lời kết
Tết đến xuân về, mỗi người một cảm xúc. Nhưng mình tin rằng, chỉ cần chúng ta giữ được cái tâm an yên, trân trọng những giá trị truyền thống và yêu thương gia đình, thì Tết nào cũng là Tết vui.
Hy vọng vài dòng chia sẻ "dân dã" này của mình giúp anh em có thêm chút kinh nghiệm để đón một cái Tết miền Bắc đúng điệu. Đừng quên chuẩn bị tươm tất cho ngày 23 tháng Chạp sắp tới nhé. Chúc mọi người một năm mới bình an, sức khỏe dồi dào và quan trọng là... ví lúc nào cũng dày!
Anh em có kỷ niệm nào nhớ đời về ngày Tết không? Hay có kiêng kị gì đặc biệt ở quê anh em? Comment xuống dưới chém gió cho xôm nhé. Hẹn gặp lại mọi người ở bài viết sau!
Thân ái và quyết thắng!
